Aanloop en oorzaken
In het najaar van 1944 kwam de geallieerde opmars in West-Europa tot stilstand. Hitler wilde met één grote slag het tij keren. Hij plande een aanval door de beboste Ardennen naar Antwerpen, om de Britse en Amerikaanse legers te splitsen.
In het geheim brachten de Duitsers ruim 200.000 man en honderden tanks bijeen. De Ardennen werden door een klein aantal Amerikaanse divisies verdedigd, deels onervaren of uitgeput. Slecht weer hield de geallieerde luchtmacht aan de grond.
Wat er gebeurde
Op 16 december 1944 vielen de Duitsers aan. Ze maakten een diepe uitstulping in het front, wat de slag de Engelse naam Battle of the Bulge gaf. Verspreide Amerikaanse eenheden hielden kruispunten als St. Vith dagenlang vast en vertraagden zo de opmars.
Bastogne werd omsingeld. De Amerikaanse commandant antwoordde op een eis tot overgave met het beroemde woord Nuts. Op 26 december bereikten troepen van generaal Patton de stad. Toen het weer opklaarde, vielen geallieerde vliegtuigen de Duitse colonnes aan.
Begin januari stond het Duitse offensief stil, zonder brandstof en ver van de Maas. Eind januari 1945 was de frontlijn hersteld. Duitsland had zijn laatste reserves in het westen verbruikt.
Gevolgen
Het offensief vertraagde de geallieerden een paar weken, maar kostte Duitsland zijn laatste reserves aan tanks en soldaten in het westen. Daardoor kon het nauwelijks nog weerstand bieden toen de geallieerden in het voorjaar van 1945 de Rijn overstaken.
Ook aan het oostfront ontbraken nu troepen. Het grote Sovjetoffensief van januari 1945 kwam daardoor snel vooruit, tot aan de Oder.
Andere perspectieven
Het was de grootste en bloedigste slag van het Amerikaanse leger in de oorlog. Duitse eenheden pleegden oorlogsmisdaden: bij Malmedy werden tientallen Amerikaanse krijgsgevangenen doodgeschoten, bij Wereth elf zwarte Amerikaanse soldaten. Belgische en Luxemburgse dorpen werden verwoest en duizenden burgers kwamen om, ook door geallieerde bombardementen. Aan Duitse kant vochten naast ervaren troepen ook veel jonge en slecht opgeleide soldaten.
Veelvoorkomende misverstanden
“De Duitsers hadden bijna Antwerpen bereikt.”
De Duitse troepen kwamen het verst bij Celles, een paar kilometer van de Maas bij Dinant. Antwerpen lag nog meer dan honderd kilometer verder. Door brandstoftekort en verzet was het plan al na een paar dagen eigenlijk mislukt.
Hoe weten we dit?
Er zijn Amerikaanse en Duitse legerverslagen, foto’s en filmbeelden, en duizenden getuigenissen van veteranen en Belgische en Luxemburgse burgers. De misdaden bij Malmedy werden na de oorlog in een proces in Dachau behandeld.
Wat merk je er nu nog van?
Bij Bastogne staan het grote Mardasson-monument en het Bastogne War Museum. In de Belgische en Luxemburgse Ardennen zijn veel kleine musea, en elk jaar wordt in december het einde van het beleg van Bastogne gevierd met de ‘Nuts-feesten’.