Aanloop en oorzaken
Aan het eind van de 14e eeuw verwierven de hertogen van Bourgondië via huwelijken Vlaanderen en Artesië. Hun doel was een groot rijk tussen Frankrijk en het Duitse Rijk. Filips de Goede, hertog vanaf 1419, zette die politiek voort.
In 1417 stierf graaf Willem VI van Holland. Zijn enige dochter Jacoba van Beieren erfde Holland, Zeeland en Henegouwen. Haar oom Jan van Beieren betwistte haar rechten, en de Hoeken en Kabeljauwen kozen opnieuw partij.
Wat er gebeurde
Jacoba trouwde meerdere keren, onder meer met de hertog van Brabant en met een Engelse prins, in de hoop op steun. Filips de Goede, haar neef, greep in. Er volgden jaren van oorlog, met onder meer de slag bij Brouwershaven in 1426.
In 1428 moest Jacoba de Zoen van Delft tekenen. Ze bleef gravin in naam, maar Filips werd ruwaard en erfgenaam. In 1433 deed ze definitief afstand van haar gebieden. Ze stierf in 1436.
Filips verwierf ook Namen, Brabant en Limburg, en later Luxemburg. Zo kwamen de meeste Nederlanden onder één vorst. Dat legde de basis voor gezamenlijk bestuur, zoals de Staten-Generaal vanaf 1464.
Gevolgen
Filips de Goede bracht de meeste Nederlandse gewesten bijeen onder één vorst, maar hij liet ze hun eigen rechten en Staten houden. Wel kwamen er gezamenlijke dingen: vanaf 1434 één munt voor meerdere gewesten, en vanaf 1464 de Staten-Generaal, waar afgevaardigden uit de gewesten samenkwamen.
Het Bourgondische hof werd het rijkste van Europa. Filips stichtte in 1430 in Brugge de Orde van het Gulden Vlies, een gezelschap van de belangrijkste edelen. Kunstenaars als Jan van Eyck werkten voor hem. De steden van Vlaanderen, Brabant en later Holland bloeiden door handel en nijverheid.
Andere perspectieven
Voor Jacoba van Beieren was de komst van de Bourgondiërs het verlies van haar erfenis. Ze werd gevangengezet en moest afstand doen van haar landen. In de verhalen werd zij later een tragische heldin, en Filips de schurk.
Ook buiten de Nederlanden speelde Filips een grote rol. In 1430 namen zijn troepen bij Compiègne Jeanne d’Arc gevangen. Hij leverde haar uit aan de Engelsen, zijn bondgenoten in de oorlog tegen Frankrijk. Zij werd een jaar later in Rouen verbrand.
Veelvoorkomende misverstanden
“Jacoba deed afstand omdat ze in het geheim trouwde met Frank van Borssele.”
Dat verhaal is een legende. Jacoba deed met Pasen 1433 afstand van haar landen. Pas in november van dat jaar was er sprake van een huwelijk met Van Borssele, en het huwelijk werd in 1434 gesloten.
“Bourgondisch leven betekent gewoon lekker eten.”
Het woord “Bourgondisch” verwijst naar het weelderige hof van de hertogen, met grote feesten, prachtige kleding en kunst. Die pracht was ook politiek: de hertog liet zien hoe machtig en rijk hij was.
Hoe weten we dit?
Er zijn verdragen, oorkonden en rekeningen van het Bourgondische hof bewaard, waarin precies staat wat er werd uitgegeven aan feesten, kleding en kunst. Kroniekschrijvers aan het hof beschreven de gebeurtenissen, natuurlijk vanuit het standpunt van de hertog. Over Jacoba gingen al snel verhalen rond die meer legende dan geschiedenis zijn.
Wat merk je er nu nog van?
In de gracht van Slot Teylingen bij Voorhout werden in de 17e eeuw veel middeleeuwse kannetjes opgebaggerd. Ze heten nog altijd Jacobakannetjes. De Orde van het Gulden Vlies bestaat nog steeds. De Staten-Generaal, die in 1464 voor het eerst bijeenkwamen, is nu de naam van het Nederlandse parlement.