Aanloop en oorzaken
De Lusitania was een groot Brits passagiersschip van de Cunard-lijn op de route tussen New York en Liverpool. Na de Duitse afkondiging van een oorlogsgebied rond Groot-Brittannië voer het schip gewoon door.
Begin mei 1915 plaatste de Duitse ambassade in Amerikaanse kranten een waarschuwing aan reizigers. Toch vertrokken op 1 mei bijna 2000 mensen uit New York.
Wat er gebeurde
Op 7 mei 1915 vuurde de duikboot U-20 voor de zuidkust van Ierland een torpedo af. Kort na de inslag volgde een tweede explosie, waarvan de oorzaak nog altijd onzeker is.
Het schip helde snel over en zonk in ongeveer achttien minuten. Veel reddingsboten konden niet goed worden gestreken. Bijna 1200 mensen kwamen om, onder wie veel vrouwen en kinderen.
Onder de doden waren 128 Amerikanen. De Verenigde Staten protesteerden fel, maar verklaarden nog geen oorlog. Duitsland beperkte de duikbootaanvallen tijdelijk. Na de ondergang van nog een passagiersschip, de Arabic, in augustus 1915 beloofde Berlijn passagiersschepen niet meer zonder waarschuwing aan te vallen.
Gevolgen
In Amerika sloeg de publieke opinie om tegen Duitsland, en de Verenigde Staten zetten Berlijn onder druk om burgerschepen te ontzien. Die druk werkte tijdelijk: Duitsland beperkte de duikbootaanvallen.
De ramp werd een van de krachtigste beelden van de geallieerde propaganda. Affiches met verdrinkende vrouwen en kinderen werden gebruikt om soldaten te werven, eerst in Groot-Brittannië en later in Amerika.
Andere perspectieven
In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten werd de aanval gezien als moord op burgers. In Britse steden braken rellen uit tegen Duitse winkels en inwoners. De Duitse regering wees erop dat het schip ook munitie vervoerde, wat klopte. Voor de nabestaanden in Ierland, Groot-Brittannië en Amerika telde vooral het verlies. Het voorval kwam daarna steeds terug in de propaganda.
Veelvoorkomende misverstanden
“Door de Lusitania ging Amerika de oorlog in.”
Amerika verklaarde Duitsland pas bijna twee jaar later de oorlog, in april 1917. Dat gebeurde vooral door de hervatting van de onbeperkte duikbootoorlog en het Zimmermann-telegram.
“De Lusitania vervoerde helemaal geen oorlogsmateriaal.”
Het schip had wel degelijk munitie aan boord, zoals geweerpatronen. Of dat de tweede ontploffing veroorzaakte, is niet zeker. Ook een ontploffing van een stoomketel of van kolenstof wordt genoemd.
Hoe weten we dit?
Er zijn verklaringen van honderden overlevenden, een Brits en een Amerikaans onderzoek, en het logboek van de U-20. Het wrak ligt op ongeveer 90 meter diepte voor de Ierse kust en is meerdere keren door duikers en onderzoekers bezocht.
Wat merk je er nu nog van?
In het Ierse havenstadje Cobh, waar veel overlevenden en doden aan land werden gebracht, staat een monument en liggen slachtoffers begraven. De vraag naar de tweede ontploffing blijft onderzoekers bezighouden.