Aanloop en oorzaken
Italië was sinds 1882 lid van de Driebond met Duitsland en Oostenrijk-Hongarije, maar bleef in 1914 neutraal. Het bondgenootschap was formeel defensief, en Italië wilde juist Oostenrijkse gebieden met Italiaanssprekende inwoners.
Beide kampen deden Italië aanbiedingen. In het geheime Verdrag van Londen van april 1915 beloofden de geallieerden onder meer Trentino, Zuid-Tirol, Triëst en delen van Dalmatië. In Italië voerden interventionisten fel campagne voor oorlog.
Wat er gebeurde
Op 23 mei 1915 verklaarde Italië Oostenrijk-Hongarije de oorlog. Met Duitsland gebeurde dat pas in augustus 1916. Opperbevelhebber Luigi Cadorna liet keer op keer aanvallen langs de rivier de Isonzo.
In twaalf veldslagen aan de Isonzo vielen enorme aantallen doden voor weinig terreinwinst. In de Alpen vochten soldaten op grote hoogte, waar kou en lawines ook veel slachtoffers maakten. Soldaten hakten tunnels en stellingen uit in het gesteente.
In de herfst van 1917 brak een Duits-Oostenrijkse aanval bij Caporetto door. Italië herstelde zich achter de rivier de Piave. Eind oktober 1918 won het bij Vittorio Veneto, waarna Oostenrijk-Hongarije een wapenstilstand sloot.
Gevolgen
Na de oorlog kreeg Italië Trentino, Zuid-Tirol, Triëst en Istrië, maar niet Dalmatië en de stad Fiume. Veel Italianen vonden dat hun land was bedrogen. In 1919 bezette de dichter D’Annunzio met vrijwilligers Fiume, en in 1922 kwam Mussolini aan de macht.
Zuid-Tirol, waar vooral Duitstalige mensen woonden, bleef bij Italië. Tot vandaag heeft het gebied een eigen autonomie en zijn Duits en Italiaans er allebei officiële talen.
Andere perspectieven
Aan Oostenrijkse kant vochten Slovenen, Kroaten, Hongaren en Oostenrijkers, vaak om hun eigen streek te verdedigen. Italiaanse soldaten kregen te maken met harde straffen, ook executies. Burgers in de grensgebieden werden geëvacueerd of geïnterneerd. Na de oorlog kreeg Italië minder dan beloofd. Het gevoel van een verminkte overwinning hielp het fascisme opkomen.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het Italiaanse leger vocht slecht.”
Na de nederlaag bij Caporetto ontstond dat beeld, maar Italiaanse soldaten vochten jarenlang onder zware omstandigheden en met enorme verliezen. De legerleiding van Cadorna, met zinloze aanvallen en harde straffen, droeg een groot deel van de schuld.
Hoe weten we dit?
Er zijn brieven, dagboeken en foto’s van soldaten van beide kanten. Bekende schrijvers vochten of werkten aan dit front en schreven erover. In de Alpen komen door het smelten van gletsjers nog steeds voorwerpen en zelfs lichamen van soldaten tevoorschijn, die archeologen onderzoeken.
Wat merk je er nu nog van?
In de Dolomieten liggen nog tunnels, stellingen en paden uit de oorlog. Veel van de bekende klimroutes met ijzeren kabels, de via ferrata, werden in de oorlog aangelegd om soldaten en voorraden de bergen op te krijgen. Er zijn ook openluchtmusea op de oude frontlinie.