Aanloop en oorzaken
Groot-Brittannië blokkeerde vanaf 1914 de aanvoer naar Duitsland over zee. Ook neutrale schepen werden gecontroleerd en goederen voor Duitsland in beslag genomen. Duitsland had een kleinere oppervlaktevloot en zocht een ander wapen.
Duikboten, U-boten genoemd, bleken effectief. Op 4 februari 1915 verklaarde Duitsland de wateren rond Groot-Brittannië en Ierland vanaf 18 februari tot oorlogsgebied.
Wat er gebeurde
In dat gebied konden koopvaardijschepen zonder waarschuwing worden getorpedeerd. Neutrale schepen liepen ook gevaar. Na de ondergang van de Lusitania in mei 1915 en protesten van de Verenigde Staten beperkte Duitsland de aanvallen weer.
Op 1 februari 1917 hervatte Duitsland de onbeperkte duikbootoorlog. De Duitse leiding hoopte Groot-Brittannië binnen enkele maanden uit te hongeren. In april 1917 verklaarden de Verenigde Staten Duitsland de oorlog.
Vanaf 1917 voeren schepen in konvooien, beschermd door oorlogsschepen. Daardoor daalden de verliezen sterk. Het Duitse plan mislukte. Ook waterbommen, zeemijnen en vliegtuigen maakten de duikboten kwetsbaarder.
Gevolgen
De duikbootoorlog bracht Duitsland in conflict met neutrale landen, vooral de Verenigde Staten. Toen Duitsland in 1917 opnieuw zonder waarschuwing ging aanvallen, was dat een belangrijke reden voor Amerika om de oorlog in te gaan.
Na de oorlog werd geprobeerd regels af te spreken voor duikboten, maar in de Tweede Wereldoorlog voerde Duitsland opnieuw een grote duikbootoorlog in de Atlantische Oceaan. Ook toen waren konvooien het belangrijkste antwoord.
Andere perspectieven
Ook Nederlandse koopvaardij- en vissersschepen werden getroffen, door torpedo’s en door zeemijnen. Voor zeelieden van alle landen was de zee een gevaarlijke werkplek. Aan Duitse kant zagen velen de duikbootoorlog als antwoord op de Britse blokkade, die in Duitsland tot ernstige honger leidde. Duikbootbemanningen hadden zelf ook zware verliezen: ongeveer de helft van de Duitse duikboten keerde niet terug. Voor de Britse bevolking werd voedsel schaars, en in 1918 gingen onder meer suiker, vlees en boter op de bon.
Veelvoorkomende misverstanden
“Duikboten waren in 1914 al een beproefd wapen.”
Niemand wist nog goed wat duikboten konden. De meeste marines zagen ze als hulpwapen voor de kust. Pas in de eerste oorlogsmaanden bleek hoe gevaarlijk ze waren, ook voor grote oorlogsschepen.
“De duikbootoorlog trof alleen Groot-Brittannië.”
Ook schepen van neutrale landen zoals Nederland, Noorwegen en Denemarken werden getorpedeerd of liepen op mijnen. Nederland verloor tientallen koopvaardij- en vissersschepen.
Hoe weten we dit?
Van de Duitse duikboten zijn logboeken bewaard, en de Britse marine hield nauwkeurig bij welke schepen verloren gingen. Ook verslagen van overlevenden, krantenberichten en de wrakken op de bodem van de Noordzee en de Atlantische Oceaan zijn bronnen.
Wat merk je er nu nog van?
Op de bodem van de Noordzee liggen nog veel wrakken uit die tijd, ook van duikboten met hun bemanning. Veel van die wrakken gelden als oorlogsgraf. In Noordwijk staat een monument voor de zeelieden van 22 september 1914.