Aanloop en oorzaken
Rusland had in de oorlog miljoenen soldaten verloren aan doden, gewonden en gevangenen. In 1915 nam tsaar Nicolaas II zelf het opperbevel op zich, waardoor elke nederlaag hem persoonlijk werd aangerekend. In de hoofdstad bleef het bestuur achter bij tsarina Alexandra, die erg impopulair was.
In de winter van 1916 op 1917 kwam er te weinig brood en brandstof in Petrograd, het huidige Sint-Petersburg. Prijzen stegen en arbeiders staakten.
Wat er gebeurde
Op Internationale Vrouwendag, 8 maart 1917, gingen textielarbeidsters de straat op voor brood. Binnen enkele dagen staakte bijna de hele stad. Volgens de juliaanse kalender die Rusland toen gebruikte, was het 23 februari.
De tsaar beval de opstand neer te slaan. Een deel van de troepen schoot op de menigte, maar daarna liepen hele regimenten over naar de demonstranten. Bij de onlusten kwamen naar schatting ruim duizend mensen om.
Op 15 maart deed Nicolaas II afstand van de troon. Een Voorlopige Regering van liberale politici nam het bestuur over, terwijl de sovjet van arbeiders en soldaten in Petrograd ook macht opeiste. Die dubbele macht maakte het land moeilijk te besturen.
Gevolgen
Na driehonderd jaar kwam er een einde aan de heerschappij van de Romanovs. Een parlementaire democratie kreeg kort een kans, maar de Voorlopige Regering bleef doorvechten en stelde de landhervorming uit. Daardoor verloor ze snel steun.
De verbannen tsaar en zijn gezin werden in juli 1918 door bolsjewieken in Jekaterinenburg vermoord.
Andere perspectieven
De geallieerden waren eerst opgelucht, omdat de nieuwe regering doorvocht en democratischer leek. Voor gewone soldaten aan het front was dat een teleurstelling: zij wilden vooral vrede en land. Duitsland zag kansen en hielp de verbannen Lenin in april 1917 met een trein vanuit Zwitserland terug naar Rusland. Volken als Finnen, Polen en Oekraïners begonnen meer zelfbestuur te eisen.
Veelvoorkomende misverstanden
“De bolsjewieken van Lenin maakten de Februarirevolutie.”
De revolutie van februari ontstond grotendeels spontaan, uit protest tegen honger en oorlog. Lenin zat op dat moment nog in Zwitserland. Pas in de Oktoberrevolutie grepen de bolsjewieken de macht.
“De Februarirevolutie vond in februari plaats.”
Volgens onze kalender gebeurde het in maart 1917. Rusland gebruikte toen nog de juliaanse kalender, die dertien dagen achterliep. Pas in februari 1918 stapte het land over op de gregoriaanse kalender.
Hoe weten we dit?
Er zijn dagboeken van de tsaar en tsarina, verslagen van politici, diplomaten en journalisten, en duizenden foto’s van de straten van Petrograd. Na 1991 werden veel Russische archieven toegankelijker voor historici.
Wat merk je er nu nog van?
Internationale Vrouwendag op 8 maart herinnert ook aan het protest van de textielarbeidsters waarmee de revolutie begon. In 2000 heeft de Russisch-Orthodoxe Kerk de vermoorde tsarenfamilie heilig verklaard.