Aanloop en oorzaken
Mensen droomden al eeuwenlang van vliegen. Orville en Wilbur Wright deden tussen 1900 en 1903 proeven met zweefvliegtuigen.
Daarna bouwden ze een vliegtuig met een motor: de Wright Flyer, een dubbeldekker met de staart voorop.
Wat er gebeurde
Op 17 december 1903 maakten de broers bij Kitty Hawk in North Carolina de eerste geslaagde vlucht met een vliegtuig met motor. Die duurde twaalf seconden en ging over 36,6 meter. Later die dag vloog het toestel nog 260 meter, in 59 seconden.
In Nederland bouwde Anthony Fokker in 1910 zijn eerste vliegtuigje, De Spin. Op 31 augustus 1911, Koninginnedag, vloog hij ermee boven Haarlem. In 1912 begon hij in Duitsland een eigen vliegtuigfabriek. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bouwde hij vliegtuigen voor het Duitse leger, zoals de Fokker Eindecker met een mitrailleur die door de draaiende propeller heen kon schieten.
Gevolgen
Binnen enkele jaren vlogen er overal ter wereld vliegtuigen. In Nederland werd in 1916 bij Haarlemmermeer het militaire vliegveld Schiphol aangelegd. In 1919 werd de KLM opgericht, met Albert Plesman als directeur. Het is de oudste luchtvaartmaatschappij ter wereld die nog onder haar oorspronkelijke naam vliegt.
In de jaren twintig en dertig gingen er lijnvluchten naar Londen, Parijs en zelfs naar Nederlands-Indië. Een reis naar Batavia, die per schip weken duurde, kon nu in ruim een week. Na de Tweede Wereldoorlog werd vliegen steeds goedkoper, en in de jaren zestig en zeventig ging de vakantie voor veel gezinnen voor het eerst met het vliegtuig.
Andere perspectieven
Het vliegtuig veranderde ook de oorlog. Al in de Eerste Wereldoorlog werden vliegtuigen gebruikt om te verkennen en om te vechten. Fokker bouwde zijn vliegtuigen voor Duitsland, terwijl Nederland neutraal bleef.
Veelvoorkomende misverstanden
“De gebroeders Wright waren de eersten die vlogen.”
Mensen gingen al eerder de lucht in: in 1783 met een heteluchtballon, en in de jaren negentig van de 19e eeuw maakte de Duitser Otto Lilienthal honderden vluchten met zweefvliegtuigen. Nieuw aan de Wrights was een vlucht met een motor, waarbij de piloot het toestel zelf kon besturen.
“Fokker was een Duitse vliegtuigbouwer.”
Anthony Fokker was een Nederlander, geboren in 1890 op Java in Nederlands-Indië. Hij bouwde zijn fabriek in Duitsland omdat hij in Nederland weinig belangstelling kreeg, en verhuisde later terug naar Nederland en daarna naar de Verenigde Staten.
Hoe weten we dit?
Van de eerste vlucht bestaat een beroemde foto, gemaakt door John T. Daniels, een man van het reddingsstation bij Kitty Hawk. De Wrights hielden ook dagboeken en schreven brieven over hun proeven. De Wright Flyer zelf staat in het National Air and Space Museum in Washington.
Wat merk je er nu nog van?
Schiphol is uitgegroeid tot een van de grootste luchthavens van Europa, en de KLM vliegt nog steeds. Tegelijk is er veel discussie over geluidsoverlast en de uitstoot van vliegtuigen, en over hoeveel er in Nederland gevlogen mag worden.