Aanloop en oorzaken
Begin 1916 zocht de Duitse stafchef Erich von Falkenhayn een manier om de oorlog in het westen te beslissen. Hij koos Verdun, een vestingstad met grote symbolische waarde voor Frankrijk.
Zijn idee was dat Frankrijk de stad tot elke prijs zou verdedigen. Zo wilde hij het Franse leger laten uitbloeden. De forten rond Verdun waren eerder deels van hun kanonnen ontdaan.
Wat er gebeurde
Op 21 februari 1916 begon de aanval met een zware beschieting. Vier dagen later viel Fort Douaumont bijna zonder strijd in Duitse handen. Generaal Philippe Pétain kreeg de leiding over de verdediging.
Pétain organiseerde de aanvoer over één weg vanuit Bar-le-Duc, de Voie Sacrée. Dag en nacht reden vrachtwagens met soldaten en munitie. Franse divisies werden steeds afgewisseld, zodat het grootste deel van het leger een periode bij Verdun vocht.
De gevechten gingen maandenlang door, in een landschap vol granaattrechters. In het najaar heroverden de Fransen hun forten. Op 18 december eindigde de slag, ongeveer waar hij begonnen was. Intussen hadden de Britten en Fransen in juli een groot offensief aan de Somme geopend, mede om Verdun te ontlasten.
Gevolgen
Geen van beide partijen won iets. Het Franse leger was wel ernstig uitgeput, wat in 1917 bijdroeg aan muiterijen. Falkenhayn werd in augustus 1916 vervangen door Hindenburg en Ludendorff.
Pétain werd een nationale held, de redder van Verdun. Die reputatie hielp hem in 1940 aan de macht, toen hij het Vichy-regime leidde dat met nazi-Duitsland samenwerkte. Ook de Maginotlinie, de Franse verdedigingslinie uit de jaren dertig, was een les die Frankrijk uit Verdun trok.
Andere perspectieven
Voor Frankrijk werd Verdun de slag die elke familie raakte. Duitse soldaten ervoeren hetzelfde: modder, honger, dorst en voortdurende beschietingen. Negen dorpen werden volledig verwoest en nooit herbouwd. Het knekelhuis van Douaumont bewaart de resten van tienduizenden onbekende soldaten van beide kanten. In 1984 stonden de Franse president Mitterrand en de Duitse kanselier Kohl daar hand in hand.
Veelvoorkomende misverstanden
“Falkenhayn had van tevoren precies dit plan opgeschreven.”
Het bekende memorandum waarin hij het ‘laten uitbloeden’ van het Franse leger uitlegt, kennen we alleen uit zijn memoires van na de oorlog. Veel historici denken dat hij het achteraf zo heeft opgeschreven om zijn mislukking te verklaren.
Hoe weten we dit?
Er zijn duizenden brieven, dagboeken en foto’s van Franse en Duitse soldaten, en de Franse regimenten hielden dagboeken bij. Ook het landschap zelf is een bron: het slagveld van Verdun is nog steeds bezaaid met granaattrechters, loopgraven en resten van forten.
Wat merk je er nu nog van?
Rond Verdun ligt een groot bos, aangeplant op grond die te vergiftigd en te vol met munitie was om nog te bewerken. Het knekelhuis van Douaumont en het Mémorial de Verdun trekken elk jaar veel bezoekers. De handdruk van Mitterrand en Kohl in 1984 wordt gezien als symbool van de Frans-Duitse verzoening.