Aanloop en oorzaken
Bach werd op 21 maart 1685 geboren in Eisenach, in een familie met een lange muziektraditie: over zeven generaties waren er al muzikanten.
Hij werd organist, klavecinist, violist en leraar. Al op jonge leeftijd werkte hij als muzikant aan de hoven en in de kerken van Duitse steden.
In 1723 werd Bach cantor van de Thomaskerk in Leipzig. Hij moest elke zondag nieuwe kerkmuziek leveren, het koor leiden en lesgeven aan de Thomasschool. In die jaren schreef hij honderden cantates, en ook de Johannes-Passion en de Matthäus-Passion.
Wat er gebeurde
Bachs muziek omvat vrijwel alle vormen die in zijn tijd gangbaar waren, met uitzondering van opera. Zijn werk hoort bij de barok, net als dat van Bernini. Hij overleed op 28 juli 1750 in Leipzig.
In de 19e eeuw werd zijn muziek herontdekt. Bij de opening van het Concertgebouw in Amsterdam, in 1888, klonk ook muziek van Bach.
Gevolgen
Na zijn dood raakte Bachs muziek grotendeels uit de mode; hij gold als ouderwets. In 1829 voerde de jonge componist Felix Mendelssohn de Matthäus-Passion opnieuw uit in Berlijn. Dat was het begin van een herontdekking, waarna Bach werd gezien als een van de grootste componisten ooit.
Componisten als Mozart, Beethoven en Chopin bestudeerden zijn werk. Zijn manier van componeren, met meerdere melodieën die tegelijk klinken, wordt nog steeds op conservatoria onderwezen.
Andere perspectieven
Voor Bach zelf was muziek vooral een dienst aan God; hij zette vaak “Soli Deo Gloria” (alleen tot eer van God) onder zijn werk. Zijn werkgevers in Leipzig zagen hem als een lastige werknemer die zich niet aan de regels hield. Voor latere luisteraars, gelovig of niet, is zijn muziek een hoogtepunt van de westerse kunst.
Veelvoorkomende misverstanden
“Bach was in zijn eigen tijd een beroemde componist.”
Bach was vooral bekend als virtuoos organist. Als componist was hij buiten Duitsland nauwelijks bekend; tijdgenoten als Telemann waren veel beroemder.
“De Matthäus-Passion wordt sinds Bachs tijd elk jaar uitgevoerd.”
Na Bachs dood werd het stuk bijna tachtig jaar niet gespeeld. Pas na de uitvoering van Mendelssohn in 1829 werd het weer bekend.
Hoe weten we dit?
Veel van Bachs handschriften zijn bewaard, vooral in Berlijn en Leipzig. Daarnaast zijn er brieven, contracten en verslagen van de stad Leipzig. Het Bach-Archiv in Leipzig onderzoekt zijn leven en werk; af en toe wordt er nog een onbekend stuk van hem gevonden.
Wat merk je er nu nog van?
In Nederland wordt de Matthäus-Passion elk jaar rond Pasen op tientallen plaatsen uitgevoerd, door profs en amateurs. De Nederlandse Bachvereniging voert hem sinds de jaren twintig uit in de Grote Kerk van Naarden, een traditie die veel mensen elk jaar bijwonen. Via het project “All of Bach” zijn al zijn werken online te zien en te horen.