Aanloop en oorzaken
Ferdinand Magellaan werd geboren in een Portugese familie, maar voer in Spaanse dienst. Hij wilde de Molukken, de kruideneilanden, bereiken door naar het westen te varen. Hij was ervan overtuigd dat er een doorgang langs Zuid-Amerika bestond.
Wat er gebeurde
Op 20 september 1519 vertrok de vloot, vijf schepen, uit Sanlúcar de Barrameda. Onderweg, in San Julián, brak een muiterij uit die Magellaan bedwong. Op 21 oktober 1520 vonden ze de zeestraat die nu zijn naam draagt, op 52 graden zuiderbreedte.
Na 38 dagen varen kwamen ze in de Stille Oceaan. De oversteek duurde drie maanden en twintig dagen, zonder verse proviand. Antonio Pigafetta, een van de opvarenden, schreef een verslag.
Op 27 april 1521 werd Magellaan op het eiland Mactan gedood, in een gevecht met Lapu-Lapu en zijn mannen. Van de vijf schepen kwam er één terug in Spanje: de Victoria, onder leiding van Juan Sebastián Elcano, in 1522. Daarmee was voor het eerst de wereld rondgevaren.
Gevolgen
De reis liet zien hoe groot de aarde was. De Stille Oceaan bleek veel breder dan iedereen had gedacht, en de westelijke route naar de Molukken was veel te lang om er regelmatig handel over te drijven. In 1529 verkocht Spanje zijn aanspraak op de Molukken aan Portugal, bij het Verdrag van Zaragoza.
Spanje hield wel vast aan de eilanden die Magellaan had bereikt. Ze kregen later de naam Filipijnen, naar de Spaanse kroonprins Filips, de latere Filips II. Vanaf 1565 werden ze een Spaanse kolonie, ruim driehonderd jaar lang.
Andere perspectieven
Op de Filipijnen wordt Lapu-Lapu gezien als een nationale held, de eerste die de Europese indringers weerstond.
Veelvoorkomende misverstanden
“Magellaan was de eerste die rond de wereld voer.”
Magellaan sneuvelde halverwege, op de Filipijnen. Het was Juan Sebastián Elcano die het laatste schip, de Victoria, terugbracht naar Spanje. Met hem kwamen er achttien mannen aan, van de ongeveer 240 die waren vertrokken.
“In die tijd dachten mensen dat de aarde plat was.”
Geleerden wisten al sinds de oudheid dat de aarde rond is. De vraag was hoe groot ze was en of je er een doorgang omheen kon vinden. Magellaan en zijn mannen onderschatten vooral hoe breed de Stille Oceaan was.
Hoe weten we dit?
De belangrijkste bron is het verslag van Antonio Pigafetta, een jonge Italiaan die de hele reis meemaakte en alles opschreef. Daarnaast zijn er scheepsjournaals, de verhoren van de overlevenden na hun terugkeer, en Spaanse en Portugese brieven en rapporten.
Wat merk je er nu nog van?
De zeestraat bij Zuid-Amerika heet nog altijd de Straat Magellaan, en twee sterrenstelsels aan de zuidelijke hemel heten de Magelhaense Wolken. Op het eiland Mactan staat een groot standbeeld van Lapu-Lapu. Bij de 500-jarige herdenking in 2021 stond op de Filipijnen vooral zijn overwinning centraal.