Aanloop en oorzaken
Japan voerde sinds 1937 oorlog in China en bezette in 1940 en 1941 Frans-Indochina. Als reactie stelden de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Nederland in de zomer van 1941 een olie-embargo in.
Zonder olie kon Japan de oorlog niet volhouden. De olievelden van Nederlands-Indië lagen binnen bereik, maar de Amerikaanse Pacifische vloot op Hawaï vormde een bedreiging. Admiraal Isoroku Yamamoto plande daarom een verrassingsaanval.
Wat er gebeurde
Op zondagochtend 7 december 1941 vielen ruim 350 Japanse vliegtuigen van zes vliegdekschepen Pearl Harbor aan. Ze bombardeerden en torpedeerden de slagschepen die naast elkaar lagen. De USS Arizona explodeerde; meer dan 1100 bemanningsleden kwamen daarbij om.
In totaal kwamen ruim 2400 Amerikanen om. Alle acht slagschepen raakten beschadigd en enkele zonken. De Amerikaanse vliegdekschepen waren echter op zee en bleven ongedeerd.
Op dezelfde dag vielen Japanse troepen ook Malakka, Hongkong en de Filipijnen aan. De Verenigde Staten verklaarden Japan op 8 december de oorlog, net als Nederland. Op 11 december verklaarden Duitsland en Italië de VS de oorlog.
Gevolgen
De Verenigde Staten gingen de oorlog in, tegen Japan en, na de Duitse oorlogsverklaring, ook tegen Duitsland. Daarmee werd het definitief een wereldoorlog. De enorme Amerikaanse industrie zou uiteindelijk beslissend zijn.
Japan veroverde in de maanden daarna grote delen van Zuidoost-Azië, waaronder Nederlands-Indië. Voor de Nederlandse kolonie begon zo de oorlog.
Andere perspectieven
Voor Amerikanen werd 7 december een ‘dag van schande’, zoals Roosevelt zei. De aanval maakte een einde aan de Amerikaanse neutraliteit. In 1942 werden ca. 120.000 Amerikanen van Japanse afkomst gedwongen in kampen opgesloten, terwijl de meesten Amerikaans staatsburger waren. In Japan werd de aanval eerst als grote overwinning gevierd.
Veelvoorkomende misverstanden
“Roosevelt wist van de aanval en liet die bewust gebeuren.”
Dat idee duikt steeds weer op, maar er is geen bewijs voor. De Amerikanen wisten dat Japan ergens zou aanvallen en hadden berichten onderschept, maar verwachtten eerder een aanval in Zuidoost-Azië. Waarschuwingen werden onderschat en slecht doorgegeven.
“Bij Pearl Harbor werd de Amerikaanse vloot vernietigd.”
De vliegdekschepen waren op zee, en de meeste getroffen slagschepen werden later gerepareerd en vochten weer mee. Ook de olievoorraden en werven op Hawaï bleven grotendeels heel.
Hoe weten we dit?
Er zijn foto’s en filmbeelden van de aanval, ook van Japanse piloten. Na de oorlog onderzochten verschillende Amerikaanse commissies waarom de aanval zo onverwacht kwam. Japanse plannen en verslagen kwamen na 1945 beschikbaar.
Wat merk je er nu nog van?
Boven het wrak van de USS Arizona staat een wit monument. Nog altijd lekt er elke dag een beetje olie uit het schip, dat als een dunne laag op het water drijft. Bezoekers noemen dat de ‘zwarte tranen van de Arizona’.