Aanloop en oorzaken
Provo was een anarchistische protestbeweging die op 25 mei 1965 werd opgericht in Nederland en na twee jaar werd opgeheven. Oprichters waren Roel van Duijn (filosoof), Rob Stolk (drukker) en Garmt Kroeze (onderwijzer).
De naam komt van het proefschrift van Wouter Buikhuisen over nozemgedrag. Roel van Duijn gebruikte “provo” als geuzennaam.
Wat er gebeurde
In de zomer van 1965 sloten de provo’s zich aan bij de happenings van kunstenaar Robert Jasper Grootveld op het Spui in Amsterdam, rond het beeldje Het Lieverdje. Grootveld zag dat beeldje als symbool van de “verslaafde consument van morgen”.
Provo bedacht “witte plannen”, zoals het witte fietsenplan: gratis fietsen die iedereen mocht gebruiken. Ook bedachten ze het witte kippenplan (politieagenten als sociaal werkers) en het witte schoorstenenplan (fabrieksschoorstenen zonder giftige uitstoot).
Op 10 maart 1966, de dag van het huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg, gooiden provo’s rookbommen. Daardoor werd Provo internationaal bekend. In 1969 kwam Roel van Duijn in de Amsterdamse gemeenteraad.
Gevolgen
Provo bestond maar twee jaar, maar had grote invloed. De harde reactie van de politie leidde tot kritiek op het Amsterdamse bestuur; in 1967 werden zowel de hoofdcommissaris van politie als burgemeester Van Hall van hun functie ontheven. Provo liet zien dat ludieke acties de gevestigde orde konden uitdagen.
De witte plannen waren hun tijd ver vooruit. Luud Schimmelpennink ontwikkelde later de Witkar, een kleine elektrische deelauto die in de jaren zeventig in Amsterdam reed. Na Provo volgde in 1970 de Kabouterbeweging, die ook in gemeenteraden kwam.
Andere perspectieven
Voor jongeren was Provo een vrolijke, vernieuwende opstand tegen een saaie en gezagsgetrouwe samenleving. Voor veel ouderen, politici en de politie waren het relschoppers die de orde verstoorden. Achteraf wordt Provo gezien als een voorbode van de grote veranderingen van de jaren zestig en zeventig.
Veelvoorkomende misverstanden
“Provo was een gewelddadige beweging.”
Provo gebruikte vooral humor, happenings en provocatie. De grootste ongeregeldheden ontstonden vaak door het harde politieoptreden. De rookbommen bij het huwelijk van Beatrix waren wel een spraakmakende uitzondering.
“De witte fietsen waren een succes.”
De politie haalde de eerste witte fietsen weg, omdat onafgesloten fietsen toen niet mochten. Het idee van gedeelde fietsen werd pas veel later, met moderne deelfietsen, echt werkelijkheid.
Hoe weten we dit?
Provo gaf een eigen blad uit, Provo, en maakte veel pamfletten. Kranten, foto’s en filmbeelden van happenings bij Het Lieverdje zijn bewaard. Oud-provo’s, zoals Roel van Duijn, schreven later over hun tijd. Ook politierapporten en gemeenteraadsverslagen laten zien hoe de autoriteiten reageerden.
Wat merk je er nu nog van?
Het Lieverdje staat nog op het Spui in Amsterdam. Deelfietsen en deelauto’s zijn nu gewoon, en lijken op wat Provo al in 1965 voorstelde. De ludieke, creatieve manier van actievoeren van Provo zie je terug in latere protestbewegingen.