Aanloop en oorzaken
Na Stalingrad heroverde Duitsland in maart 1943 de stad Charkov. Daardoor ontstond rond Koersk een grote uitstulping in het front, die naar het westen wees. Hitler wilde die frontboog met een aanval van noord en zuid tegelijk afsnijden.
De Sovjetleiding wist dankzij inlichtingen wat er kwam. In maanden tijd bouwden soldaten en burgers meerdere verdedigingslinies met loopgraven, antitankgeschut en honderdduizenden mijnen. Het Duitse offensief werd steeds uitgesteld om nieuwe tanks als de Panther af te wachten.
Wat er gebeurde
Op 5 juli 1943 begon Operatie Zitadelle. In het noorden kwamen de troepen van Walter Model maar enkele kilometers vooruit. In het zuiden drongen de legers van Erich von Manstein dieper door.
Op 12 juli botsten bij Prochorovka grote tankformaties op elkaar. Hoe groot de verliezen precies waren, is onder historici omstreden. Wel stokte de Duitse opmars. Op 10 juli waren de geallieerden bovendien op Sicilië geland, en Hitler stopte het offensief.
Het Rode Leger ging direct zelf in de aanval. In augustus werden Orjol, Belgorod en Charkov bevrijd. Vanaf dat moment trok het Duitse leger zich aan het Oostfront vrijwel alleen nog terug.
Gevolgen
Na Koersk deed Duitsland in het oosten geen grote aanval meer. Het Rode Leger trok in de herfst van 1943 de Dnjepr over en bevrijdde in november Kiev. Vanaf nu ging het voortdurend naar het westen.
Omdat Hitler troepen moest wegsturen naar Italië, werd ook duidelijk hoe de fronten met elkaar samenhingen.
Andere perspectieven
Koersk wordt vaak de grootste tankslag uit de geschiedenis genoemd. De Sovjet-Unie leed zwaardere verliezen dan Duitsland, maar kon die beter aanvullen. Voor de soldaten aan beide kanten was het een slag van hitte, stof en brandende voertuigen. Burgers in de regio waren deels geëvacueerd of hadden aan de linies gewerkt. In de Duitse herinnering na de oorlog werd de nederlaag vaak aan Hitler toegeschreven; de rol van de Sovjetvoorbereiding kreeg minder aandacht.
Veelvoorkomende misverstanden
“Bij Prochorovka werd het Duitse tankleger vernietigd.”
Sovjetpropaganda maakte er na de oorlog de grootste tankslag aller tijden van, met zware Duitse verliezen. Onderzoek in de archieven liet zien dat de Duitsers bij Prochorovka relatief weinig tanks verloren, en de Sovjettroepen juist veel. De slag als geheel won het Rode Leger wel.
Hoe weten we dit?
Sinds de jaren negentig konden historici Duitse en Russische archieven naast elkaar leggen. Daardoor zijn veel cijfers van na de oorlog bijgesteld. Ook luchtfoto’s en de verslagen van tankeenheden zijn gebruikt.
Wat merk je er nu nog van?
Bij Prochorovka staat een groot monument, en in Rusland wordt 23 augustus herdacht als dag van de overwinning bij Koersk. De slag speelt een grote rol in de Russische herinnering aan de oorlog.