Aanloop en oorzaken
De Republiek en Engeland waren grote handelsconcurrenten. Dat leidde tot een reeks zeeoorlogen. De Tweede Engelse Oorlog begon in 1665. Raadpensionaris Johan de Witt liet een sterke vloot bouwen onder leiding van Michiel de Ruyter.
In 1667 waren beide landen uitgeput en werd in Breda over vrede gepraat. Engeland had geldgebrek en had veel oorlogsschepen opgelegd. De Witt wilde met een harde klap de onderhandelingen versnellen.
Wat er gebeurde
In juni 1667 voer de vloot naar de Theems. Cornelis de Witt ging mee als vertegenwoordiger van de Staten. Een eskader onder Willem Joseph van Ghent voer de rivier de Medway op naar de marinebasis Chatham.
De Nederlanders doorbraken een zware ketting over de rivier en staken een reeks Engelse oorlogsschepen in brand. Het vlaggenschip Royal Charles werd buitgemaakt en meegenomen naar de Republiek. Het sierlijke achterschip is nu te zien in het Rijksmuseum.
De aanval was een grote vernedering voor Engeland en wordt daar nog altijd gezien als een van de zwaarste nederlagen van de marine. Op 31 juli 1667 werd de Vrede van Breda gesloten. De Republiek behield Suriname, Engeland Nieuw-Amsterdam, het latere New York.
Gevolgen
De aanval dwong de Engelsen tot een snelle vrede. Bij de Vrede van Breda behield de Republiek Suriname en het eilandje Run, en kreeg ze gunstiger regels voor de scheepvaart. Engeland behield Nieuw-Amsterdam.
De vernedering bleef in Engeland lang voelbaar. Engeland en Frankrijk sloten een paar jaar later een geheim verbond tegen de Republiek, wat in 1672 leidde tot het Rampjaar. Michiel de Ruyter werd in de Republiek een nationale held.
Andere perspectieven
Voor de Republiek was de tocht een triomf en een bewijs van de kracht van de vloot. In Engeland zag men het als een schande; de dagboekschrijver Samuel Pepys schreef dat hij vreesde dat het hele koninkrijk verloren was. Voor de matrozen aan beide kanten was het, zoals elke zeeslag, gevaarlijk en bloedig werk.
Veelvoorkomende misverstanden
“De Ruyter voer zelf de Medway op.”
De Ruyter was opperbevelhebber, maar de aanval op Chatham zelf werd geleid door Willem Joseph van Ghent en kapitein Jan van Brakel, die de ketting doorbrak. Cornelis de Witt was als vertegenwoordiger van de Staten aan boord.
“De Republiek veroverde Engeland.”
Het was een snelle aanval op een marinehaven, geen invasie. De vloot vernielde schepen, nam de Royal Charles mee en trok zich daarna terug.
Hoe weten we dit?
Er zijn scheepsjournaals, brieven van de bevelhebbers en verslagen van Engelse ooggetuigen, zoals het dagboek van Samuel Pepys. Schilderijen en prenten tonen de brandende schepen. Het achterschip van de Royal Charles in het Rijksmuseum is zelf een bron.
Wat merk je er nu nog van?
Het achterschip van de Royal Charles, met het wapen van de Engelse koning, is te zien in het Rijksmuseum. In Engeland wordt de aanval nog altijd herdacht als een van de zwaarste nederlagen van de Royal Navy. In 2015 verscheen de film Michiel de Ruyter.